Vrijwilligerswerk

Uit Boekstaven Beleidsjaarboek

Inhoud

1 2011 is het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk
2 Pluim voor het sociaal-cultureel werk
3 Prijs van het Vrijwilligerswerk
4 De Hoge Raad voor Vrijwilligers
5 De vrijwilligerswet
6 Gratis provinciale vrijwilligersverzekering
7 Documenten

2011 is het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk

Na heel wat lobbywerk riepen de Europese ministers van Cultuur 2011 uit tot het “Jaar van het vrijwilligerswerk ter bevordering van actief burgerschap”.

“Vrijwilligers maken het verschil” Dat is de slogan waarmee de Belgische website rond het Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk opent. De website bundelt informatie over en promotiemateriaal voor het EYV2011 (www. EYV2011.be).

Het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk is voor het Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk het ‘national coordinating body’ voor Vlaanderen. Het steunpunt werkt een Vlaams programma uit en voert hier campagne rond. De middelen hiervoor worden verzameld via een cofinanciering van de Europese Commissie, het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin en van het beleidsdomein Cultuur. Daarnaast kende minister Schauvliege ook een projectsubsidie (35.000 euro) toe om gedurende het Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk een momentum te creëren dat ook na 2011 nog zal blijven voortduren. In het kader van dit project worden twee sporen getrokken: enerzijds wordt er uitgebreid aandacht besteed aan communicatie en beeldvorming omtrent vrijwilligerswerk en de ondersteuning van lokale besturen rond het vrijwilligersbeleid, anderzijds worden er bijkomende inspanningen geleverd met het oog op inhoudelijke ondersteuning van vrijwilligersorganisaties. De focus hiervoor ligt op rekruteren, waarderen en uitwisselen van ervaringen. Dit in uitvoering van de passus over vrijwilligerswerk in de beleidsbrief Cultuur van minister Schauvliege.

De Vlaamse Regering richt ook een Gemengde Werkgroep rond het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk op. Dit gebeurt in opvolging van het Actieplan 2010 dat op het overlegforum tussen de Vlaamse Regering en de Verenigde Verenigingen van 1 juli 2010 werd goedgekeurd. De werkgroep is samengesteld uit vertegenwoordigers van de Vlaamse Regering, de Verenigde Verenigingen en het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk.

Pluim voor het sociaal-cultureel werk

Minister Schauvliege antwoordt op 4 maart op een schriftelijke vraag van Danielle Godderis-T’Jonck (N-VA) over vrijwilligers in de cultuursector en initiatieven naar aanleiding van het Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk. De minister vermeldt in haar antwoord het sociaal-cultureel werk als vrijwilligerssector bij uitstek. Als gegevensbron haalt zij Boekstaven aan, de jaarlijkse publicatie van de FOV.

Prijs van het Vrijwilligerswerk

In 2011 beloont de Vlaamse Gemeenschap in samenwerking met ‘de Verenigde Verenigingen’ voor de derde maal een vernieuwende, opvallende of inspirerende vrijwilligerswerking in verenigingen en/of projecten.

De Prijs van de Vrijwilliger is een subsidieproject van Vlaanderen in Actie waarmee de Vlaamse Regering haar steentje wil bijdragen tot een warme samenleving en een solidaire, open regio, conform de doelstellingen van het Pact 2020.

De derde laureaat van de prijs is Villa Pace. Villa Pace is een samenwerkingsverband uit Sint Niklaas met tal van organisaties, waaronder ook sociaal-culturele organisaties. De vrijwilligers van Villa Pace nemen op 8 juni 2011 de Prijs in ontvangst uit de handen van minister-president Kris Peeters.

De Hoge Raad voor Vrijwilligers

Na heel wat getreuzel (de samenstelling was eerst geen en dan toch wel een opdracht voor een regering van lopende zaken) benoemde de ministerraad in april 2011 de leden van de Hoge raad voor Vrijwilligers voor haar derde mandaatperiode.

De Hoge Raad voor Vrijwilligers is een adviesorgaan dat binnen de context van de federale overheid werkt, en kreeg volgende taken toegewezen: het verzamelen, systematiseren en analyseren van informatie over vrijwilligers(werk); het onderzoeken van specifieke problemen waarmee vrijwilligers(werk) geconfronteerd kan worden en op eigen initiatief of op verzoek van de bevoegde ministers adviezen geven of voorstellen doen met betrekking tot vrijwilligers en vrijwilligerswerk.

Tijdens de mandaatperiode 2011 - 2015 zetelen vertegenwoordigers uit verschillende sectoren van het vrijwilligerswerk van de verschillende taalgemeenschappen in de Hoge Raad voor Vrijwilligers. Tijdens de plenaire vergadering werd het bureau samengesteld en een voorzitter verkozen. Eva Hambach, directeur van het Vlaams Steunpunt Vrijwilligerswerk, zal gedurende de komende periode het voorzitterschap waarnemen.

De Hoge Raad voor Vrijwilligers bereidt de formulering voor van haar adviezen over vijf voorliggende wetsvoorstellen rond de vrijwilligerswet (zie onder).

De vrijwilligerswet

Het Europees Jaar van het Vrijwilligerswerk zorgt voor een verhoogde wetgevende inspanning van de Belgische verkozenen. De ingediende wetsvoorstellen zijn voornamelijk recyclagemateriaal uit voorgaande jaren. In het advies van de Nationale Arbeidsraad over onderstaande wetsvoorstellen merkt de Nationale Arbeidsraad op dat “de verschillende voorstellen coherentie missen. [...] Hij meent echter dat het in het belang van de vrijwilligers noodzakelijk is voor hen een samenhangend statuut uit te werken...”

De wet betreffende de rechten van vrijwilligers (vrijwilligerswet) is een federale materie. De wet is van kracht sinds 1 augustus 2006, met uitzondering van de bepalingen inzake verzekeringen en aansprakelijkheid. Deze traden in voege op 1 januari 2007.

Hieronder geven we een overzicht van de initiatieven tot wijziging of aanvulling van de vrijwilligerswet.

Onbetaald vrijwilligersverlof
Sonja Becq (CD&V) dient op 15 december 2010 een wetsvoorstel in om vrijwilligers onder bepaalde omstandigheden onbetaald verlof toe te kennen. Over een gelijkaardig voorstel, eveneens ingediend door Sonja Becq in het voorjaar 2008, uitten zowel de Nationale Arbeidsraad als de Hoge Raad voor Vrijwilligers al in 2009 bezwaren.

Kostenvergoeding
De vrijwilligerswet regelt onder meer de kostenvergoedingen voor vrijwilligers. Bovenstaand wetsvoorstel van Sonja Becq bevat ook een tweede luik: het optrekken van ‘de vergoedingen voor vrijwilligerswerk’.

Van dezelfde strekking is de inhoud van het wetsvoorstel ingediend door Dirk Claes en Cindy Franssen (beiden CD&V). De indieners willen het plafond optrekken tot 2.500 euro per jaar en 62,50 euro per dag voor het jaar 2010. Deze bedragen dienen jaarlijks geïndexeerd te worden, zoals nu reeds voorzien is in de vrijwilligerswet van 2005. Op deze manier kan de vrijwilliger honderd dagen per kalenderjaar een bedrag van 25 euro per dag aan kostenvergoeding ontvangen, zonder dat hij het risico loopt dat er sociale zekerheidsbijdragen betaald dienen te worden op de vergoeding.

Het voorstel is in behandeling in de Commissie Sociale Aangelegenheden. De Nationale Arbeidsraad adviseert negatief. Dit geldt ook voor de Hoge Raad voor Vrijwilligers.

Op 23 juni 2011 dienen Sonja Becq, Nahima Lanjri en Stefaan Vercamer (eveneens CD&V) een ander wetsvoorstel in. Zij pleiten ervoor om een nieuwe categorie ‘zorgend vrijwilligerswerk’ in de wet op te nemen. Alleen voor dit soort vrijwilligerswerk zou de grens van de vergoeding opgetrokken worden naar 2.500 euro per jaar. Zorgend vrijwilligerswerk wordt in het voorstel omschreven als ‘het bieden van niet-medische hulp en bijstand zonder het terrein van de persoonsverzorging te betreden, en het bieden van gezelschap en toezicht bij het verrichten van activiteiten uit het dagelijkse leven van personen met zelfredzaamheidsbeperkingen’. In de praktijk zal dit wellicht neerkomen op wat nu in de volksmond ‘oppashulp’ wordt genoemd.

Arbeidsongeschiktheid en vrijwilligerswerk
In het najaar 2010 zijn er twee voorstellen om de rol van de adviserend geneesheer, ten aanzien van wie arbeidsongeschikt is omwille van medische redenen en vrijwilligerswerk wil doen, te wijzigen. Het ene voorstel wil de procedure versoepelen. (Dit voorstel neemt de tekst over van een voorstel uit 2008). Het andere voorstel wil de procedure verstrengen.

Vrijwilligerswerk in het buitenland
Dit wetsvoorstel heeft tot doel het vrijwilligerswerk in het buitenland te bevorderen en de wettelijke drempels wegnemen, die vrijwilligerswerk in het buitenland voor jonge werkzoekenden of werklozen belemmeren. Het vrijwilligerswerk in het buitenland mag niet leiden tot het verlies van rechten in de werkloosheid. Ook dit voorstel werd reeds een keer in 2009 ingediend.

Vrijwilligerswerk voor vreemdelingen
De vrijwilligerswet trad op 1 augustus 2006 in werking. De nieuwe wet wilde onder meer vrijwilligerswerk voor vreemdelingen (ruimer) toegankelijk maken. De federale regering kan dit eenvoudig regelen via een KB. Sinds 2007 worden in de Senaat en de Kamer regelmatig vragen gesteld over het uitblijven van het KB. Door het uitblijven van een regeling blijft een groep buitenlanders uitgesloten van vrijwilligerswerk. Bij inbreuken op deze wet zijn er geen sancties voor de vrijwilliger, maar wel voor de organisatie die deze vrijwilliger inschakelt. Organisaties kunnen op deze manier ongewild en/of onbewust in de fout gaan.

Het wetsvoorstel van Nahima Lanjri (CD&V) uit 2009 (het zoveelste om deze kwestie te regelen) haalde in 2009 de Senaat en werd overgezonden aan de Kamer. Met de val van de federale regering in mei 2010 vervalt het wetsvoorstel echter. Dit voorstel wordt niet opnieuw ingediend.

De indiening van bovenstaande voorstellen gaat gepaard met heel wat schriftelijke vragen en antwoorden in zowel Kamer als Senaat.

Gratis provinciale vrijwilligersverzekering

In 2007 werd de gratis provinciale vrijwilligersverzekering gelanceerd. Verenigingen kunnen via de provincies en de Vlaamse Gemeenschapscommissie (voor Brussel) jaarlijks een 100-tal ‘gratis vrijwilligersdagen’ aanvragen. Dit initiatief staat los van de vrijwilligerswet. De middelen voor de gratis verzekering zijn afkomstig van de Nationale Loterij.

Reeds in 2010 komt de verzekering niet meer voor in de middelenverdeling van de Nationale Loterij. De provincies (en de VVP, de Vereniging van Vlaamse Provincies) geven ondanks herhaaldelijke vragen geen opheldering over de besteding van de middelen en de toekomst van de gratis vrijwilligersverzekering. In een schrijven van de VVP luidt het dat door het feit dat vanaf 2010 geen nieuwe middelen werden toegekend, de nadruk in de toekomst zal blijven liggen op de verzekering van organisaties die werken met occasionele vrijwilligers.